• Bản sắc Việt - Nhà sử học Dương Trung Quốc: 'Yêu cầu công sở bỏ hiện vật lạ'

    (Thanhniên) - Nhà sử học Dương Trung Quốc ủng hộ chủ trương của Bộ VH-TT-DL về việc loại bỏ các linh vật, hiện vật có yếu tố nước ngoài không phù hợp thuần phong mỹ tục. Theo ông, Bộ hoàn toàn có thể ra văn bản để dọn dẹp hiện vật lạ tại công sở.

    sutu-ngoailai.jpg
    Đôi sư tử chầu trước cửa Sở LĐ-TB-XH Nghệ An - Ảnh:- Ảnh: K.Hoan

    - Một công văn đã được Bộ VH-TT-DL gửi các sở yêu cầu rà soát các hiện vật “lạ” không phù hợp. Song với những nơi không phải di tích thì chỉ dùng từ khuyến cáo. Ông nhận định điều đó thế nào?

    Tôi nghĩ, với cá nhân, doanh nghiệp thì đó là do người ta tự nhận thức, đó là quyền của người ta. Ngành VH-TT-DL không can thiệp ngoài sự tuyên truyền, hướng dẫn, tạo điều kiện cho người ta. Tuy nhiên, công sở nhà nước thì hoàn toàn điều chỉnh được. Thứ nhất là công sở không có lý gì để những chuyện như thế. Các hiện vật như sư tử Trung Quốc (TQ) chẳng hạn, nếu là tặng phẩm thì để ngoài vườn, vườn tượng… chứ không thể để ở vị trí trang trọng của công sở. Việc ra văn bản với công sở là điều Bộ có thể làm được. Có điều phải có thêm sự chỉ đạo từ trên xuống và có sự giám sát của người dân.

     


    Mình chỉ làm cho trong sáng văn hóa của mình thôi. Đó cũng là khơi nguồn văn hóa của mình


    Nhà sử học Dương Trung Quốc


    - Nhưng ngay cả với di tích, có dự báo cho rằng sẽ rất khó “bẩy” sư tử “lạ”.

    Với các di tích lịch sử thì ta phải làm theo đúng luật. Anh đưa các yếu tố mới vào có xin phép không? Nhìn chung hiện vật kiểu đó phần lớn do người ta cúng tiến, nhận tùy tiện. Mà đôi khi lại là quan chức cúng tiến. Cho nên chuyện này phải giáo dục quan chức. Giáo dục về pháp luật. Anh không được đưa yếu tố lạ vào trong đó. Nhất là những di sản đã được công nhận. Thứ nữa là phải bàn bạc với bên Phật giáo, nếu ở trong khuôn viên di tích Phật giáo. Xem Phật giáo chủ trương thế nào, chủ trương của mình như thế. Tôi tin là các chùa cổ của ta đâu có con sư tử TQ. Theo tôi, cần phải có một cuộc vận động văn hóa thực sự.

    - Cần thực hiện cuộc vận động văn hóa ấy như thế nào để không hình thức, thưa ông?

    Tôi nghĩ rất cần sự khuyến khích và cả phê bình khéo léo. Có thể nêu trên báo, đặt câu hỏi về việc địa phương tôi có con này ở chùa này, công sở kia. Cũng cần đặt vấn đề với nhà chùa. Đặt vấn đề vì sao trước đây chùa VN không có giờ lại có hiện vật như thế? Chẳng hạn, tại sao chùa Lân - thiền viện đầu tiên của ta không có lân mà lại có sư tử TQ. Tôi nghĩ Giáo hội Phật giáo VN sẽ ủng hộ loại bỏ hiện vật lạ.

     

    Bản sắc Việt - Nhà sử học Dương Trung Quốc: “Yêu cầu công sở bỏ hiện vật lạ” 2
    Ảnh: Đỗ Vũ Lợi

    - Cũng có lo ngại rằng việc dọn dẹp sư tử “lạ”, hiện vật lạ sẽ thành một cuộc kỳ thị văn hóa hay bài Hoa. Theo ông thì sao?

    Không, đây không phải là bài Hoa. Mình chỉ làm cho trong sáng văn hóa của mình thôi. Đó cũng là khơi nguồn văn hóa của mình. Vì sao mình cứ phải thờ ông Quan Vân Trường? Vì mình không chịu tìm ra những giá trị của mình. Mình cứ nhẹ nhàng làm. Đi vào cái rất cụ thể. Tôi rất ủng hộ văn bản này. Bộ VH-TT-DL phải là bộ mang chức năng của Bộ Lễ - hướng dẫn, có quy định rất cụ thể ở những nơi trang nghiêm, những nơi phản ánh được bản sắc văn hóa, bản lĩnh văn hóa.

     

    Hiện vật “lạ” ở Bắc Giang

    Một bức ảnh được một thành viên làm nghề du lịch đưa lên mạng xã hội Mỹ thuật cổ. Thông tin cho biết, ảnh được chụp tháng 8.2014 ở đình Tráng Quán, xã Đào Mỹ, H.Lạng Giang, Bắc Giang. Đình được công nhận di tích cấp tỉnh năm 2009. Thành viên này băn khoăn: “Tôi không tài nào đoán được đây là loài gì”.

     

    Sư tử đá TQ là biểu tượng cho thế giới người chết

    “Tôi xin nhấn mạnh sư tử đá TQ là biểu tượng cho thế giới của người chết, nó chủ yếu để đặt ở các lăng mộ. Ai không tin xin mời vào thăm các lăng mộ TQ và đọc cuốn sách của Osvald Sirén. Ông là bậc thầy lừng danh về nghệ thuật cổ đại TQ, đã hệ thống về sư tử đá TQ qua cuốn Lịch sử nghệ thuật cổ đại Trung Quốc - Histoire des arts anciens de la Chine, 4 tập, công bố ở Paris và Brussels năm 1929 - 1930 (hiện có tại thư viện Viện Thông tin khoa học xã hội VN). Trong đó, ông cho biết sư tử đá từ năm 147 trước Công nguyên đã được đưa vào canh gác lăng mộ của họ Ngô ở tỉnh Sơn Đông. Rồi theo đó, sư tử canh gác lăng mộ được lan truyền cho đến tận nhiều đời sau trong đó thời kỳ oanh liệt nhất của nó là thời Hán - lục triều với những con sư tử có cánh ở lăng mộ họ Lương, sư tử dạng thú ở lăng mộ Tề Vũ đế năm 493, Lương Vũ đế năm 549. Đến thời Minh - Thanh, theo Osvald Sirén, nó tràn ngập trong khắp các lăng mộ của các vị hào mục Trung Hoa”.

    PGS-TS Tống Trung Tín
    (Chủ tịch Hội Khảo cổ học VN)

     

    Rất phản cảm khi trưng ngay trước công sở

    Ông Hồ Mậu Thanh, Giám đốc Sở VH-TT-DL Nghệ An, cho biết Sở đã nhận được công văn của Bộ VH-TT-DL. Trước mắt, Sở sẽ lên kế hoạch cho kiểm tra toàn bộ công sở, cơ quan, di tích đang trưng bày những linh vật lạ, sau đó sẽ có công văn gửi kèm công văn của Bộ để đề nghị các cơ quan này tháo dỡ.

    Tại Nghệ An, một trong những nơi sản sinh ra sư tử “lạ” từ nguồn đá trắng dồi dào, hiện có nhiều cơ quan, công sở, doanh nghiệp đang trưng bày sư tử lạ trước cửa cơ quan. Điển hình như Sở LĐ-TB-XH, Cục Thuế Nghệ An, Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng Nghệ An, Công an TP.Vinh, UBND H.Quỳ Hợp, Ban Quản lý dự án thủy điện 2 (nay là trụ sở của Công ty CP thủy điện Bản Vẽ), Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 4... Ông Hồ Mậu Thanh cho rằng đây là những con vật lạ, hình dáng có vẻ giống sư tử, không nằm trong số linh vật của VN, do đó rất phản cảm khi trưng ngay trước công sở.

    “Sở chúng tôi vừa sửa xong cơ quan, có người định tặng một đôi sư tử đá như thế nhưng tôi từ chối, đề nghị họ đổi thành chậu hoa. Có thể chúng tôi sẽ tham mưu đề xuất UBND tỉnh ra chỉ thị để dọn dẹp những con vật lạ này khỏi cơ quan, công sở, nơi công cộng”, ông Thanh nói.

    K.Hoan

     

    Yên tâm về kỹ thuật, tay nghề nghệ nhân

    KTS Nguyễn Giang, Giám đốc Công ty gỗ Giang, cho biết ông đã xem các tư liệu ảnh linh thú cổ mà Cục Mỹ thuật nhiếp ảnh triển lãm giới thiệu. Theo ông, hiện tay nghề thợ hoàn toàn có thể làm ra những mẫu linh thú như vậy bằng gỗ. Ông Giang là người đã phục dựng nhiều nhà gỗ cổ.

    Trinh Nguyễn
    (thực hiện)

    Sư tử đá được người Trung Quốc dùng canh lăng mộ

    (VnExprees.net) - GS Ngô Đức Thịnh cho hay, sư tử đá dùng để canh lăng mộ ở Trung Quốc nên không phù hợp ở đền chùa. Nghê, chó đá là con vật thường xuất hiện ở các di tích cổ của người Việt.

    GS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn văn hoá tín ngưỡng Việt Nam, ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho biết, việc du nhập tràn lan sư tử đá có tạo hình theo kiểu của Trung Quốc, châu Âu vào đền, chùa, di tích Việt Nam là do quá trình đứt đoạn văn hóa, người dân không hiểu ý nghĩa của linh vật. Văn hóa có thể tiếp thu nhưng sư tử đá canh giữ lăng mộ Trung Quốc đưa vào đền, chùa Việt Nam thì không hợp.

    GS Thịnh ủng hộ đề nghị di dời các linh vật ngoại lai khỏi di tích, đền, chùa của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, nhưng nên có sản phẩm thay thế để đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân. Ông đề xuất sử dụng tượng nghê đá là con vật hay xuất hiện trong các di tích cổ của người Việt, thay cho sư tử đá. "Sư tử chỉ là hiện tượng cá biệt, không phổ biến trong hệ thống tượng linh vật canh cửa của Việt Nam. Người Việt xưa thường dùng con nghê, một linh vật không có thực đặt trước đền chùa, hoặc con chó đá gác cửa nhà", ông nói.

    Theo phân tích của GS Thịnh, con nghê là linh vật gắn bó thân thiết với đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt hàng nghìn năm, từ thời Lý - Trần đến thời nhà Lê. Nghê mang ý nghĩa linh thiêng, thường xuất hiện trong kiến trúc đình, chùa, cung đình. Linh vật này cũng được đặt ở nơi đền miếu, lăng tẩm hoặc cổng làng.

    Con chó đá là biểu tượng của điềm lành, sự may mắn, tiếng sủa của nó có thể xua đuổi được ma quỷ. Một số ngôi đền ở Việt Nam thờ thần chó như: đền Cẩu Nhi ở hồ Trúc Bạch (Tây Hồ, Hà Nội), gắn với truyền thuyết vua Lý Công Uẩn dời đô lên Thăng Long, mẹ con Cẩu Nhi (con chó sắc trắng có đốm đen thành hai chữ Thiên tử) đã vượt sông Hồng đi theo, thành thần, được Vua cho dựng miếu thờ.

    doi-nghe-da-the-ky-17-o-den-vu

    Đôi nghê đá, thế kỷ 17 đền Vua Đinh, Hoa Lư, Ninh Bình. Ảnh: Cục Mỹ thuật Nhiếp ảnh và Triển lãm.

    Họa sĩ Lê Thiết Cương cũng cho rằng nên chọn chó đá để thay sư tử ngoại lai vì đây là con vật thân thuộc với người Việt, thường gặp ở cửa, cổng từ nhà đến đình chùa, đền miếu. Để chó canh cửa cũng là suy nghĩ thuận với thực tế cuộc sống.

    Điểm ra một số nơi đặt chó đá như: lăng họ Đặng ở Quế Võ (Bắc Ninh) có đôi chó đá từ năm 1675; lăng Thánh Mẫu ở Lam Kinh (Thanh Hóa)..., PGS Trần Lâm Biền, ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, cho rằng tượng chó đá chỉ canh cửa nhà dân, lăng mộ, còn tại đền, chùa người Việt xưa thường dùng con lân. Lân, nghê hay con sấu thực chất chỉ là một, về cơ bản chúng không khác nhau ở hình thức nhưng mỗi địa phương, mỗi thời kỳ có cách gọi khác nhau.

    Con lân theo nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền là biểu tượng của trí tuệ, sự trong sáng, gắn bó với thần linh, thể hiện sức mạnh của trời. Người Việt xưa tôn trọng lân và đưa nó lên các cấu kiện gỗ ở mái đình, chùa. Ở thời Lý, Trần, lân thường xuất hiện trên thành bậc như ở chùa Hưng Lâm (Văn Lâm, Hưng Yên), di tích đền - chùa Bà Tấm ở Dương Xá (Gia Lâm, Hà Nội). Về sau, con lân được tạo hình kiểu ngồi chồm hỗm (như tượng lân ở chùa Phật Tích, Bắc Ninh) để canh cửa và kiểm soát tâm hồn, trí tuệ con người.

    Họa sĩ, nhà nghiên cứu mỹ thuật Việt cổ Phan Cẩm Thượng chỉ ra một số con vật được sử dụng để canh gác như: chó đá ở lăng mộ, đôi rồng chầu, con sấu bò theo lan can ở chùa chiền. Các con vật canh cửa của Việt Nam không mang ý nghĩa trấn áp, quyền lực và thường không lớn. "Con rồng là biểu tượng của vương quyền, sự thăng hoa, vượt thoát. Con sấu là biến dạng của con nghê, con lân nói chung, nó gần gũi với loài chồn, cáo mang ý nghĩa về điềm lành, sự tốt đẹp, vật thiêng. Con chó đá là thần canh đất, giữ của", ông Thượng phân tích.

    Nhà nghiên cứu mỹ thuật Việt cổ này khẳng định, đặt linh vật ngoài cửa không phải là nét đặc trưng của kiến trúc Việt, trừ đôi chó đá thường đặt ở nhà dân. Do văn hóa Trung Quốc ảnh hưởng âm thầm và rõ rệt vào đời sống hiện tại, nên nhiều thứ người thợ ngày nay làm ra vô tình giống của nước bạn. "Vì vậy tốt nhất là không nên đặt gì trước cửa, nếu có thì cần chú ý đến sự giản dị, kích thước bé nhỏ, tinh thần nông dân mộc mạc của người Việt Nam. Cha ông ta làm như vậy, nên đã biến những hình mẫu Trung Hoa thành Việt Nam tới mức không còn chút ảnh hưởng nào", ông Phan Cẩm Thượng nói.

    Quỳnh Trang

    Xem thêm:
    - Linh vật ngoại lai bị đề nghị dỡ khỏi di tích
    - Dọn dẹp sư tử lạ

  • Bình luận

    • * Ý kiến của bạn nên nhập tiếng Việt có dấu
    • Nhập mã bảo vệ: